In mijn vrije tijd organiseer ik voorstellingen met het Poëziecircus, een literair productiehuis dat een podium biedt aan dichters. Om onze naam eer aan te doen hadden we in het kader van de Kinderboekenweek een echt Kindercircus opgezet, compleet met acrobaten, jongleurs en een circusdirecteur. Ik zou hem assisteren. Zeer tegen mijn feministische natuur in kondigde hij mij aan als Snoes, de Circuspoes. Maar ik rechtte mijn rug en voerde met mijn charmantste glimlach zijn opdrachten uit: een vrouw van de wereld. Achter de schermen leidde de uitspraak van de directeur tot grote verontwaardiging. Vrouwen vormen de meerderheid in ons gezelschap en die laten een dergelijke seksistische opmerking niet over hun kant gaan. Terwijl mijn medestandsters de pauze benutten om de circusdirecteur alle hoeken van de tent te laten zien, begaf ik me onder onze jeugdige toeschouwers. De kinderen dromden om mij samen. “Mevrouw, mevrouw,” riepen ze. ‘U was echt een goeie poes. Net echt’. Je heet een poes en je wordt een poes in het oog van de toeschouwer. Daar past maar één antwoord op: ‘Miauw!’

Omgevingsadressendichtheid, ik wist het niet maar het blijkt een woord. Dat echt bestaat. Victoria kijkt er niet van op. Als buitenlandse kijkt zij nergens meer van op als het de Nederlandse taal betreft. ‘Het is heel logisch,’ verklaart zij, ‘In het Nederlands mag je oneindig zelfstandig naamwoorden aan elkaar plakken.’ ‘Aha,’ zeg ik, ‘weer zo’n buitenlander die denkt dat in Nederland maar zomaar alles mag.’ Maar ik voel me betrapt. Victoria vertelt mij iets over mijn moedertaal waarvan ik mij niet bewust was. Ik wil mijn gezicht redden, want een woord als omgevingsadressendichtheid moet eigenlijk verboden worden. “Omgeving” voegt in mijn optiek niets toe aan de “adressendichtheid”. ‘Jaaaa,’zeg ik langzaam, met vervelend opgeheven vingertje. ‘Je hebt wel gelijk. Grammaticaal gezien. Maar het betekent natuurlijk niks. Vanuit semantisch oogpunt.’ Dat ik twee keer hetzelfde zeg, kan me niks schelen. Ik leun triomfantelijk achterover. Victoria wendt zich wijselijk van me af en richt haar blik op het computerscherm voor zich. Er is werk aan de winkel. Ik zie dat ik rouwrandjes heb, onder mijn nagels.

Taal is voor mij meer dan een handig instrument om mijn primaire levensbehoeften mee uit te drukken. Met woorden kun je werelden bouwen, groter dan de aarde kan omvatten.

gina van den berg

Ik combineer mijn werk als redacteur voor En punto met een functie als organisator bij Het Poëziecircus. Door dichters een podium te bieden kan ik mijn passie voor taal met anderen delen. Poëzie toont de magie van taal: het is goochelen met woorden.

gina van den berg

Ik studeerde Algemene Letteren aan de Universiteit van Utrecht en bekostigde mijn studie met een baan als tekstschrijver. Mijn scriptie ging over de voordrachtselementen in de teksten van Franz Kafka. Kafka is voor mij de grote Taalkunstenaar. Er staat geen woord teveel in zijn teksten, maar ook geen woord te weinig. En punto dus!

Mijn schoonvader heeft een kast gebracht; een antieke, grenen kast waarin onze oude boeken een waardig thuis vinden. Ik doe mijn best de kast in één keer in te pakken, maar telkens roept een boekwerk om aandacht. Vincent Cleerdins reisbeschrijving uit 1915 toont Keulen in vooroorlogse staat. De uitwijdingen en de beeldrijke taal waarmee onze voorouders hun boodschap inkleedden, ontroert me. Neem nu deze passage uit Dagen van Reisgenot:

Taaladvies, redactiewerk, webcontent

“De jeugd van vele steden, de jeugd van Keulen ook, is als het landschap op een neveligen lentemorgen. Als wij staan te midden der velden, weten wij, dat om ons heen alles leeft, alles bloeit, dat de planten groeien, de boomtakken zwaar van bloesems hangen, - en van dat alles zien wij bijna niets. Schemervale waden van dauw omhullen planten en boomen, dauw, die den grond sappiger, vruchtbaarder maakt, de gewassen tot weliger groei zegent. Zoo zien wij ook weinig van Keulens eersten toestand, maar wanneer het licht der geschiedenis helderder begint te schijnen, bemerken wij, dat in duister verleden veel kiemend goeds en schoons kracht om tot rijping te komen ontving. (…) Er is niet veel te verhalen van Keulens stichting.”

Taaladvies, redactiewerk, webcontent

Tegenwoordig schrijft men: ‘Keulen: sinds lang de place-to-be voor cultuur-addicts. De pré-historie van de stad is één groot raadsel.’ Waar onze grootouders nog 122 woorden nodig hadden om de atmosfeer van een stad te beschrijven, kan de huidige generatie het met 16 woorden af. Mijn ogen glijden over de 350 oude boeken die door de kamer slingeren, samen goed voor zo’n 1750000 woorden. Als die boeken nu geschreven zouden zijn, had ik er maar 45 in de kast hoeven zetten. Maar ja, dan miste ik die prachtige, doorleefde kaften waar ik nu elke dag naar kan kijken.

Zo gek als een deur… Waarom vergelijken we mensen met een hersenkronkel met zulke rechtlijnige voorwerpen als deuren; die open gaan, of dicht? Een kleine zoektocht naar het antwoord op deze vraag toont aan hoe bewegelijk onze taal is.

Op Nltaal.blog.nl verwijst Ben Schattenberg naar de tweede betekenis van deur: die van stier. Als een stier horendol is, wordt hij zo gek als een … nou ja… een deur. Ook de Stichting Nederlandse Dialecten deed onderzoek en vroeg geënquêteerden de uitdrukking ‘zo gek als…’ aan te vullen. De Universiteit van Leuven publiceerde de (Zeeuws-)Vlaamse resultaten op haar website.

Dieren bleken geliefd vergelijkingsmateriaal als het gaat om gekte. Maar tussen de lijst gekke dieren - apen, kuikens en oorbeesten (?)- trof ik weliswaar een kalfje, maar vader stier was in geen velden of wegen te bekennen. De onderzoekers zochten de verklaring voor het woord ‘deur’ in het Middelnederlandse woord ‘door’ dat ‘dwaas’ of ‘gek’ betekende. Klinkt aannemelijk als je bedenkt dat de beide betekenissen in Duitsland nog naast elkaar bestaan: ‘der Tor’ is ‘de gek’ en ‘das Tor’ is ‘de deur, de poort’ (maar ook het doelpunt, de goal).

In het Nederlands zijn we de oorspronkelijke betekenis van ‘deur’ al lang kwijt. Dat blijkt wel in alle voorvoegsels die we de doorgedraaide deuren meegeven: volgens de ondervraagden zijn mensen zo gek als een voordeur, schuurdeur of klapdeur. Ook de achterdeur komt voor. En wie nog niet geloven wil dat de meesten de deur enkel zien als een doorgang in een muur: Eén respondent roept te pas en te onpas tegen zijn vrouw: “Gij, gij… Gij zijt zo gek as ‘nen venster!”

Volgens het Spaanse woordenboek betekent de bijvoeglijke bepaling en punto niet te veel en niet te weinig. En punto wordt gebruikt als we het over tijd hebben. A las tres en punto betekent stipt drie uur. En punto is ook de entrecote als hij precies goed gebakken is.

website content

Ik wil deze uitdrukking gebruiken om de kwaliteit van taalgebruik te meten. Hoe kan je dat bereiken zonder minuten te tellen of vlees te proeven? Een zin die en punto is, heeft geen woord te veel en geen woord te weinig. Een moeilijke taak.

Even de website opvrolijken met een leuke “Spaanse” video.
Op youtube lees je het commentaar van een Spanjaard, hij begrijpt niets van. Ik snapte het vroeger ook niet.

website content

n